Naprawa stanu politycznego mojej Ojczyzny oraz rozwój geniuszu mojego narodu są głównymi celami mojej ambicji – pisał Stanisław August w 1755 roku.

Król, który przez całe życie dążył do odrodzenia państwa polskiego, zmarł 12 lutego 1798 r. w Petersburgu, gdy państwo to przestało istnieć. Była to tragedia Stanisława Augusta, ale także tragedia całego narodu.

Czy echa tamtych wydarzeń mają znaczenie dla dzisiejszego pokolenia Polaków? Czy ostre spory o Stanisława Augusta toczone w okresie międzywojennym i zakończone odmową pochowania króla w najważniejszym narodowym sanktuarium, a odnowione w latach osiemdziesiątych XX w., byłyby dziś jeszcze możliwe? Czy też ostatni król Rzeczypospolitej zastygł w przypisanym mu, stereotypowym i uproszczonym wizerunku, który najbardziej celnie zdefiniował wielki badacz tego okresu, Emanuel Rostworowski: „Stanisław August został zaklęty w marionetkę narodowej szopki, czy to jako nikczemny zdrajca, czy to jako przemądry „polityk realny”, czy to jako uróżowany król Staś. Trzeba go odczarować. I nie tylko jego. Trzeba pokazać we właściwym kształcie poczynania ludzi XVIII wieku, których postacie zostały wielokrotnie powleczone gęstym pokostem interpretacji romantycznych, pozytywistycznych i nacjonalistycznych oraz ubarwione tanim beletryzmem.”

Tak właśnie – jako próbę owego „odczarowania” - można określić cel wykładów, których cykl inicjuje Zamek Królewski w Warszawie. Zapraszając do udziału w nich wybitnych znawców epoki z Polski i z zagranicy, chcemy zachęcić publiczność do poznania tego oblicza monarchy, które dobrze zna już nauka, ale które z dużymi oporami dociera do świadomości społeczeństwa, przegrywając zarówno z zakorzenionymi od dwu wieków uprzedzeniami, jak i w konkurencji z Internetem, przodującym dziś w rozpowszechnianiu anachronicznych opinii na temat Stanisława Augusta.

Autorzy wykładów, poprzez rozważania o tytułowym bohaterze, będą mówić o kwestiach, które stawiano wówczas w centrum politycznego dyskursu, ale aktualnych po dzień dzisiejszy: o powinnościach człowieka wobec narodu i państwa. Bowiem spór o Stanisława Augusta to także, a może przede wszystkim, spór o definicję patriotyzmu. Koncentrując wykłady na tematach politycznych, organizatorzy starali się nie zaniedbać także ważnych dla epoki stanisławowskiej zagadnień sztuki, kultury, obyczaju dnia codziennego, jednym słowem tego, co stanowiło treść i decorum ówczesnego życia. Mamy nadzieję, że powstanie w ten sposób obraz żywy, inspirujący do głębszego poznania historycznego dziedzictwa I Rzeczypospolitej.

AUTORKI PROJEKTU I KOORDYNATORKI PROGRAMU:
prof. dr Zofia Zielińska (Instytut Historyczny, Uniwersytet Warszawski)
dr Angela Sołtys (Zamek Królewski w Warszawie), tel.: 022 35 55 358